28 Haziran 2013 Cuma

Safkan Anadolu, Amasya ...



8 bin 500 yıllık tarihi var bu kentin, 8 bin 500 yıllık kültürü, birikimi ... Hitit'ten, Lidya'ya, Pontus'tan, Roma'ya, Osmanlı'ya uzanan medeniyeti... "Adam eksen yetişir" diyorlar topraklarına, her yer su, her yer bereket... Elması meşhur biliriz, Kirazı daha bolmuş, Domatesin kaynağı imiş meğer... Bir çok şehzade burada yetişmiş, Ferhat, Şirin'e varmak için bu dağları delmiş, Milli Egemenliğin ilk belgesi Mustafa Kemal tarafından buradan yayınlanmış...


Tam ortasından geçer Yeşilırmak vadinin ve dağlarında 2 bin yıllık Pontus kaya mezarları; ırmak boyu sade, şık, güzelim Osmanlı cumbalı, ahşap evleri..  Mezarlar ile evlerin arasından ise tren geçer; sanki bir film stüdyosu... çok acıklı bir film sahnesi için tüm dekor hazır ...


Bu cumbalı evlerden birinde, (aşağıdaki resimde işaretli olan evde), tek başına yaşıyordu İrfan Dayı...  İrfan Saçlı; Eşimin, büyük dayısıydı, 60'lı yıllarda ziraat okumak için Amasya'dan, Almanya'ya gitmiş orada Uşi adında bir Alman Kıza aşık olmuş, tutmuş elinden, getirmiş Amasya'ya.. Hem de taa o zaman ... Ne de olsa Ferhat'ın hemşehrisi ...

Ama ailesi evlenmelerine karşı çıkınca, hayata küsmüş, Sonra da hiç evlenmemiş... Zamanla tüm ailesi ölmüş ya da İstanbul'a gelmişti, o ise yapayalnız yaşamıştı, hayatının sonuna kadar bu meşhur evde... Meşhurdu çünkü her Amasya fotografında, görüntüsünde bu ev aranır, ne kadar güzel bir ev olduğu konuşulurdu..


İrfan Dayı, o yaşında Amasya'dan kalkıp düğünümüze gelmişti. Biz de hep istedik ama bir türlü onu ziyarete gidemedik sağlığında... Vefatından 6-7 yıl sonra gittiğimizde bu evi özellikle görmek istedim... Virane haldeydi, arka avlusunda bir erik ağacı, kapısı, penceresi kırılmış, çoğu Almanca kitapları yerlerde, eşyaların çoğu gitmiş... Irmağa bakan koca salonun sağ tarafında şamdanlı, kahverengi bir piyano... (Eşimin büyük annesi de, İrfan Dayı'nın ablası yani, Ud çalarmış, neyse ki o ud şu an bizim evde, emin ellerde ) piyanonun hemen karşısında ceviz bir büfe... ve bu büfenin ilk çekmesini açar açmaz en üstte düğünümüzde bizimle çektirdiği fotoğrafı görünce, zor tuttuk göz yaşlarımızı ...  Bu da o çok acıklı filmin iç mekan sahnesiydi sanki...


Biz çocukken, okul ve mahalle arkadaşlarımızın çoğu "köylerine" giderdi ve "bizim neden köyümüz yok" diye hep sızlanırdık ablamla... Burada Saçlı ailesi tekrar ziraata başlayınca, artık onların köyü olan Saluca'ya gittik biz de ve çocukluk arkadaşlarımın köy keyfini hiç olmazsa bizim sıpanın yaşadığını gördüm dünya gözümle ...


Biz de hanım tarafından "yirlisi" sayılırdık buraların ve sağolsun akrabalarımız da bizi, köyde, odun ateşinde, yağlı yemeye, Akdağ'da meraya, Kızılca'da domates yemeye, Suluova'da ceviz ve kiraz bahçelerine götürdüler de biz de bir kez daha şükrettik Anadolu'ya, Anadolu'lu olduğumuza ...


İlk fırsatta gidin Amasya'ya, Şehir kulübünde Türk kahvesi için, Çakallar da yemek yiyin, Galip Usta'dan fırça yiyin ( Aksi adamın teki ama yıllardır Amasya çöreğinin tek tabancası ) Kale'ye çıkın, hamama gidin, kiraz zamanıysa kiraz yiyin değilse, her zaman elma yiyin, iliklerinize kadar çekin Anadolu'yu içinize, Ferhat'ı Şirin'i ve İrfan Dayıyı düşünün ...


Kural : Yaşanmışlıklara ve bu yaşanmışlıklara şahitlik eden canlı cansız her şeye saygı göster, sahip çık, unutma evrende hiç bir şey kaybolmaz, ve bazı şeylerin manevi değerleri, maddi değerlerinden çok daha yüksek olur, sonra tüm servetini de versen alamazsın ... 

16 Mayıs 2013 Perşembe

Bambaşka Bir Havası Var, Saint Petersburg...



Nihayet bitiyor özlem ve güneşli ama soğuk bir Mart günü, ilk kez geliyorum Saint Petersburg’a, nam-ı diğer Leningrad… Aslında 1713 yılında Çar Büyük Petro  tarafından kurulduğu için bu “şirin” Baltık Denizi, Liman Şehri, “Petrograd” ( Petro’nun Şehri ) adı ile 1918’e, Bolşeviklere kadar, imparatorluğun başkenti olarak geliyor.



1924’te Lenin, Rusya’daki her şeyi değiştirdiği gibi buranın adını da “Leningrad” olarak değiştiriyor. Sonra 1991 yılında Saint Petersburg adını alıyor… 5 Milyon nüfusu ile Rusya’nın Moskova’dan sonra 2. Büyük, Benim de gidilecek yerler listemde Havana’dan sonra 2. Büyük hayalim...


Artık Dünya’da çok az şehirde kalmış olan, kendi özgü havası, ruhu, karakteri, tarihi, kokusu, dokusu olduğunu ayak basar basmaz anlıyorsun… Rusya’nın batıya açılan kapısı, kültür başkenti, Unesco Dünya Mirası ama sapına kadar Rus… her yerden sanat fışkırıyor, kültür dökülüyor, tarih akıyor adeta…



Sadece 12 saatim var bu Dünya Mirasında, ama zaten bunu saymıyorum, hayalimde tekne turu yapmak olan kanallar hala buz... Hatta Neva nehri bile daha yeni yeni çözülüyor … Dünya’da en çok sayıda müzesi olan kentlerinden birinde 12 saat ancak 3-5 kare fotoğraf çekip, “yine geleceğim, hem de bu sefer beyaz geceler de geleceğim, 24 saat aydınlık, 24 saat açık müzeler, kafeler, restoranlar anca yeter” diye hayal kurmaktan fazla yapacak bir şey yok…


Ama bambaşka havasını solumak, sokaklarına, binalarına, meydanlarına, mimarisine, soğuğuna rağmen hayat dolu insanlarına hayran kalmak için yetiyor 12 saat.  Her gün karşılıklı 2 sefer oluşu, uçuşun sadece 2,5 saat sürmesi, vizelerin kalkması ile aslında ne kadar da yakın bize...


Alkole, eğlenceye, hayata bu kadar düşkün oldukları halde, kiliselerine ve dinlerine bağlılıkları da hep etkilemiştir beni Rusların… Boynunda haç olmayanı çok azdır,  evlerinde, arabalarında, işyerlerinde mutlaka bir İsa ya da Meryem Ana imgesi bulunur. Ve genel olarak Ortodoks’ların, özellikle de Slav’larında çok süslü ve gösterişli kiliseleri de hakikaten çok güzel, temiz ve bakımlıdır… Her çift kilise nikahından önce ya da sonra bol bol vakit geçirip, fotoğraf çektirir Kiliselerde.  Bu yazıyı bir Regaip Kandili Gecesi, Güney Afrika’dan yazıyor olmam, her ne kadar tesadüf olsa da, bizim dinden uzaklaştığımız, dinin ve dini kurumların da bizden uzaklaştığı görmek üzüyor insanı gerçekten …






Saint Petersburg hayali kısmen gerçek oldu sayılır darısı Havana’nın başına, bir an evvel Fidel Castro ölmeden ….

Kural : Dinden, Camiden, Kuran’dan korkma, uzak durma, yaklaş. Sen yaklaşınca o da sana daha da çok yaklaşacak göreceksin … 

3 Mayıs 2013 Cuma

Petrozavodsk, Soğuk Çok Soğuk ...



İlk duyduğumda ben de şaşırmıştım, Rusya Federasyonu’nu oluşturan Cumhuriyetlerden, Karelya’nın başkenti… Saint Petersburg’un 400 kilometre kuzeyi, Finlandiya sınırında, Kuzey Kutup Çizgisinden hemen önceki, son büyük yerleşim birimlerinden biri…
Tahmin edileceği gibi soğuk, çok soğuk …. 


Alacağımız var alamıyoruz, yeni bir bayi gel görüşelim diyor, hava durumuna bakıyorum sürekli kar, kış, kıyamet … Birkaç sefer  -27 dereceyi gördüm telefonun ekranında, gidince öğrendim bu kış çok sert geçmiş uzunca bir süre -35 derece civarında seyretmiş…  “Şantiyelerin çoğu 15 Marta kadar çalışmıyor, sonra havalar da ısınır o zaman gelirsin” demişti bayimiz Vitaly, 25 Mart’ta gittim…


Saint Petersburg havaalanı indik saat 5-6 hava aydınlık ( zaten bu mevsimde bile güneş, saat 10 – 11 gibi batıyor, Haziran’da hiç batmıyor, Ocak’ta hiç doğmuyor…) güneşli, yumuşak bir hava, hemen Petrozavodsk’a devam ettik 5 saat, gece 12 otele vardık ve bırrrr hava -12 derece… Yol boyu yem yeşil orman… sonra o bölgede 4 gün boyunca yaklaşık 2000 km yol yaptık, 2 bin km boyunca yem yeşil orman, 1 santimetre kare boşluk yok.. Yolda “elk” denilen çok dikenli boynuzu olan Kanada Geyiklerinden görüyoruz, benden başka kimse şaşırmıyor, tilki, baykuş falan zaten gırla ….


Sabah kalkınca görüyorum, otelin önünde dev bembeyaz bir düzlük, çünkü otelimiz göl kenarı! “Avrupa”nın en büyük göllerinden biri Onega gölü, yılın yarısı donuk. Üzerinde koşu yapan, köpeğini gezdiren, balık tutan, uçurtma uçuran insanlar… Kırılma tehlikesi yok çünkü 50 santimden daha kalın üzerindeki buz kütlesi ( Tabi bahtsız bedevi misali koca gölün, en zayıf noktası, bir derenin döküldüğü yere basınca ben, buz kırıldı ve sol bacağım komple buz gibi suya girdi! Neyse ki otelime yakındım hipotermiden daha hızlı koşup bacağımı donmaktan kurtardım… ) Günlük güneşlik hava ama yine de -4 derece …



Bu kadar kar eriyince bayağı bir çamur oluyor tabi, yol kenarları 1 metre simsiyah, kaldırımlarda yürümek çok zor, özellikle kadınlar batonla yürüyor… Şehrin en görkemli, tek görkemli binası tabi ki Tiyatro, komünizm sağolsun … Buzunortasında kalmış gemiler de ilginç görünüyordu ama asıl ilginç olan insanların bu soğukla olan ilişkisiydi... Sıcağı hiç sevmem, siz nasıl dayanıyorsunuz diyordu konuştuklarımın çoğu ve bu şartlarda hayatta kalmayı, bu şartlardan keyif almayı öğrenmişlerdi yüz yıllar boyunca...



 Yollardan takır tukur sesler geliyor, hemen uyanıyorum ben, bunlar çivili lastik, biz zincirci olarak anlıyorum ki buralara patinaj zinciri satmak hayal çünkü 6 ay yollarda kar var bu kadar çok kara zincir dayanmaz… Bir gün işimiz daha da kuzeydeydi yaklaşık 300 km buz üzerinde gittik bir ara ben de kullandım arabayı çok keyifliydi…



 Dönüşte başka bir müşteriye uğrayarak geçtik Saint Petersburg’a, küçük bir sınır kasabasından geçerken telefonuma mesaj geldi :
 “ Finlandiya’ya Hoşgeldiniz” ….  
İtiraf ediyorum Petrozavodsk’a gelmek istememdeki en önemli sebeplerden biri aslında Sait Petersburg’a gelebilmekti ve nihayet geldik ….


Kural : Cennet de Cehennem de bu dünyada unutma, gül düşünür gülistan olursun, diken düşünür dikenlik olursun. Her nerede, her nasıl yaşıyorsan yaşa keyifle yaşa, elindekilerle mutlu olmayı öğren. Yoksa hiç bir zaman aradığın şeyi bulamayacağını bil ... 

9 Nisan 2013 Salı

Nehrin Yukarısı, Gangbok, Seul



İstanbul metrosundaki ekranlarda uzun zamandır dönen “Dynamic Seoul” adlı tanıtım filminde (sanırım trenleri Hyundai’den almamızla bu reklam kampanyası arasında bir ilişki var)  gördüğümde de çok etkilenmiştim, şehrin göbeğinden, gökdelenlerin arasından geçen tertemiz bir dere, Gang’ın bir kolu… Etrafı gece gündüz cıvıl cıvıl… İçine karşıdan karşıya geçmek için doğal taşlar döşenmiş… 



Çok klişedir ama gerçekten de geçmişle, geleceği; gelenekle teknolojiyi çok uyumlu bir şekilde yaşıyor, yaşatıyor bu çekik gözlüler …


Tabi tarihten geliyor bu kültür, genlerden geliyor… Bütün eski medeniyetlerin hükümdarlıkların sarayları vardır ve herhalde dünyanın en sade, en mütevazi sarayları Kore’dekilerdir. Hem ana saray olan Gyeongbokgung hem de aslında ana saraydan daha büyük olan Changdeokgung sarayı bu kadar sade ve komple ahşaptan olunca aklıma, bizim maçlardan önce buluştuğumuz Tahtasaray adlı restoranı getiriyor ki farkındayım çok kötü bir espri…


Gelenek ve teknolojiyi uyumla yaşama kültürü ta o zamandan kalma… Sarayları inşa ederken hem feng shui geleneklerine göre güneş ışığına, suyun akış yönüne falan dikkat ettikleri gibi ta o zaman ısınma sorununu yerden ısıtma ile çözmüşler ki Seul’de  kışlar bayağı bir soğuk ve yağışlı geçiyor, muhtemelen yazlar da sıcak ve kurak geçiyordur ….


Ve sarayların içine, dışına göstermedikleri özeni çevresine, bahçelerine, doğasına gösteriyorlar, sarayların arka taraflarına düşen bahçeleri muhteşem… her yerde mutlaka bir su, göl, gölet, havuz, çeşme.. Biz de tam bahara denk geldik ki daha bir güzeldi …


Genelde herkes bilir uzak doğuluların biraz farklı ama ne kadar güler yüzlü, pozitif, konuşkan dost canlısı olduğu… Olimpiyatlardan önce Pekin’de turistlere yanaşıp biraz İngilizce konuşup pratik yapabilirmiyiz diyen Çinli’leri duyup şaşırmıştım Seul’de benim de başıma geldi. Sarayı gezerken yanıma gelen gençler konuşmaya başladı benimle ve tabi hemen fotograf çekimi pozisyonu aldık. Bir de ben yolda bir düğün alayına rastladım ve zengin ya da fakir herkesin mutlaka giydiği geleneksel damatlık ve gelinliklere bayıldım…




Bu arada bizim seyahatimizin çok kısa bir kısmı Seul’de geçti. Tesadüf ya toru topu 3 tane müşterimiz var, 3ü de başka bir köşesinde Kore’nin biz de araçla yaklaşık 2.000 km yol yaparak neredeyse Kore Yarımadasının güneyini tamamen dolaşıyoruz. 


Bir ara deniz kenarından geçerken, Bayimiz, Justin karşı yaka Japonya diyor ve beni bir kez daha “Dünya ne kadar da küçük aslında, insanlar ne kadar da aynı aslında” duygularıma gark ediyor… Acayip yollardan, pirinç tarlalarından, dağ yollarından falan geçiyoruz, Justin buralara gelen ilk yabancı muhtemelen sizsiniz diyor bize, o kadar ücra yerlerdeyiz…



Gece konaklayacağımız otellerden biri termal otel, dev bir termal salonu var; bir kat kadınlar, bir kat erkekler… bir sürü değişik ısı da ve Korece bilmediğimiz için anlamadığımız değişik içerikte havuz var ama mayo, şort, havlu yok..bütün erkekler “sivil”, kadınları bilemiyoruz tabi… Biz Türk usulü donla idare ediyoruz durumu ama tabi herkes ters ters bize bakıyor yabancı olduğumuz her “hali”mizden belli ….


Kural : İlim irfan teknoloji bil kullan ama örflerine, adetlerine, gelenekleri de sahip çık ve gösterişten uzak dur, unutma sade, şıktır… 





20 Mart 2013 Çarşamba

Hoppa Gangnam Style, Nehrin Güneyi, Seul



Bir çok büyük şehir gibi Seul de sulak bir yerde, Han nehrinin kıyısında. Nehrin kuzeyi; Gangbook, şehrin eski merkezi, güneyi meşhur Gangnam ise modern merkezi ... Tahmin edildiği gibi Gang, nehir demek, nam güney, book da kuzey ...


Çevre adalarıyla birlikte, Seul İl sınırları içinde yaklaşık 25 milyon kişi yaşıyor, bu da tüm ülkenin yarısı demek, inanılmaz bir rakam. Özellikle Gangnam acayip kalabalık ve çok genç bir nufüs, sanki bütün Seul 18 yaşında! Herhalde, İstiklal Caddesinden sonra Dünyanın en yoğun genç pöpülasyonu Gangnam'da olsa gerek...


Tabi hazirun genç olunca pazar da kendiliğinden oluşuyor : elektronik ve yeme içme... Adım başı bir kahve dükkanı, envai marka, adım başı bir tavuk-bira restoranı ve adım başı bir karaoke bar ( Çin'de de böyle nedense uzak doğulular karaoke ye bayılıyorlar ) 
Tabi bol bol da sokak yemekleri... Görüntüler muhteşem ama kokusu felaket, içerik de biraz şaibeli olduğu için biz kestaneye talim, kokoreç.-midye-dolmaya duacıyız ... ( Muhtemelen bir İngiliz de İstanbul'a geldiğinde bize aynı muameleyi yapıyordur, hakikaten görüntü ve içerik olarak bizim sokak yemek kültürümüz de uzak doğudan az değil yani... )


Kore'nin ekonomik hikayesi de efsanedir, Almanya ve Japonya'dan bile sonra, 60'lı yıllarda, yüz yıllar boyunca işgal altında yakılıp yıkıldıktan sonra ( özellikle de Japonlar tarafından ) bir de Kuzey'deki kardeşleri ile birbirlerine düştükleri halde ki hala ortam gergin, 40 yıl gibi kısa bir sürede nasıl planlamış, nasıl organize olmuş, nasıl çalışmış çabalamışlarsa bugün Dünya devi olmuşlar ...   
Ayrıca Kore Savaşına Amerika ve İngiltere'den sonra en çok askeri Türkiye gönderdiği için de hala Türklere minnettarlar.


Yıllarca Kore'liler çok milliyetçidir, hiç ithalat yapmazlar, hep yerli malları kullanırlar diye bilirdik hakikaten de öyleymiş çok yakın bir zaman kadar ama artık Kişi başına düşen yıllık gelir 20 bin doları aşınca lüks ve ithal tüketim başlamış.... Ben ilk kez bir havaalanında Louis Vuitton mağazası gördüm ve ilk kez bir havaalanındaki mağazaların akşam mesai saati bitti diye kapandığını ...


Japonya kadar olmasa da burada da bir beyaz eldiven ve ağız maskesi tribi var, genel olarak temiz de adamlar. Bazı ofislerde ve bazı otellerde odaya girerken ayakkabı çıkarılıyor. Bu, bir Türk olarak bana bile acayip geldi ama aslında otel odası da iş yeri de ev gibi birer yaşam alanı... Şehir, sokaklar çok da temiz sayılmaz ama metro, taksiler, yollar, parklar, binalar, havaalanı her yerde teknolojinin, medeniyetin izlerini görebilirsin. Ve kesinlikle bu kültürün, bu tarzın, bu farklı bakış açılarının alfabeyele, dille bir ilgisi var ama bunu dil bilimcilere bırakalım ...


Elektronik düşkünlüğü ve özellikle de cep telefonu çılgınlığının başkenti burası herhalde. Otobüs tarifesi, metro haritası, ingilizce sözlük herşey cep telefonunda... Bir araştırma, aralarında Kore'nin de bulunduğu gelişmiş ülkelerdeki cep telefonu kullanıcıların cihazı ortalama 6 dakikada bir kontrol ettiğini ortaya çıkarmış. 6 dakikada bir! tabi eskiden sadece telefon çalınca bir de mesaj gelince bakardık şimdi e-posta, tweet, beğen, yorum, instagram, foursquare, whatsapp, message me, bilmem me, bir sürü uyaran oldu, aklımız sürekli telefonda. Karar verdim telefonumdan facebook ve tweeter i sildim, e-postalara sadece seyahatlerdeyken bakıyorum, diğer tüm uyarıcıları da kapattım. Arkadaşlarla bir aktivite yaparken de, gelen arama dışında telefonlara bakmayı yasaklamayı düşünüyorum. Telefonla uğraşmaktan adam akıllı oturup konuşamaz, dinleyemez olduk !


Kural : Hiç bir şeye bağımlı olma ama hiç bir şeye. Her an, her şeyi bırakabilme gücüne ve özgürlüğüne sahip ol.